نماتدها
نماتدهای انگل گیاهی در کلیه نقاط کشاورزی جهان یافت می شود و هر محصولی مورد خسارت و حمله آنها قرار می گیرد. نماتدها اثرات نامطلوبی را در گیاه ایجاد نموده که بستگی به نحوه تغذیه آنها دارد. اکثر نماتدها ریشه های گیاهان را مورد حمله قرار می دهند. لکه های موضعی کم رشد در یک محصول به نظر سالم، اغلب اولین شواهد آلودگی در اثر نماتدها است. نماتدها به استثناء تعداد معدودی از ماده ها که متورم، حجیم و بادکرده هستند بقیه کرمهای باریک و رشته ای و نخی شکلی هستند.
نماتدها از نظر اندازه متفاوت اند. اکثر نماتدهای پارازیت گیاهی طولی کمتر از0.5 میلی متر دارند.
بزرگترین نماتد شناخته شده در دنیا 8.5 متر است که Placentonema است و در بدن نهنگ ها زندگی می کند.
نحوه زندگی:
1) Free living: به صورت آزاد در آب یا خاک زندگی می کنند. مثال: اکثر راسته Dorylamida
2) پارازیت: زندگی پارازیتی در گیاهان، جانوران و انسان دارند. مثل Meloidogyne
اهمیت اقتصادی:
در هر جایی که اثری از رطوبت، حرارت و سایر شرایط باشد اکثر نماتدها موجود است. حتی در آلودگی های شدید نیز نماتدها از طریق باد منتقل شده و در هوا دیده می شوند.
نماتدها به اکثر گیاهان (زراعی و غیر زراعی) خسارت می زنند. در کشورهای گرم و نیمه گرم افزایش جمعیت زیاد است و از طریق کاهش محصول و کاهش کیفیت محصول خسارت می زنند.
خسارات در صنایع چغندر قند در آلمان در سال 1802 که اولین تولید تجاری شکر را شامل می شود، نمایانگر اولین شواهد چشمگیر اقتصادی و انتشار وسیع نماتدهای انگلی گیاهی می باشد.
تعیین میزان خسارت و محاسبه ی دقیق آن در مورد تهاجم نماتدها به محصولات کشاورزی در واقع کاری بسیار مشکل است زیرا معمولاً عوامل بیماریزا از چندین گروه می باشند و تفکیک خسارت هر گروه به تنهایی کاری بسیار دشوار است. ولی بیشترین خسارت و کاهش محصول در مناطق گرمسیر رخ می دهد.
تغذیه در نماتدها: نماتدها دارای طیف وسیعی از منابع غذایی می باشند. آنها گرچه قادرند از انواع مواد غذایی استفاده کنند ولی معمولاً سعی می کنند خود را با منابع غذایی معینی سازگار کنند. از نظر تغذیه و میزبان نماتدها به گروههای زیر تقسیم می شوند:
1. نماتدهای گوشتخوار و شکارچی Carnivorous و Pradator
2. نماتدهای گیاهخوار Phytophagous
3. نماتدهای همه چیزخوار Ominivorous
4. نماتدهای ساپروفیت (آزاد زی) Saprophagous
5. نماتدهای قارچ خوار Mycophagous
6. نماتدهای میکروب خوار Microphagous
7.نماتدهای انگل جانوری Animal parasite
قبل از اینکه به بررسی تغذیه در نماتدهای پارازیت گیاهی بپردازیم لازم است که سیستم گوارش نماتدها را به صورت خلاصه بررسی نمائیم. دستگاه گوارش:
در نماتدها این دستگاه لوله مستقیمی است که از روزنه دهان شروع و به مخرج منتهی می گردد. این دستگاه برحسب نوع تغذیه و شرایط محیطی تغییر پیدا می کند. به همین خاطر اختلاف به وجود آمده در این دستگاه در شناسایی نماتدها به خصوص در سطوح بالا (رده یا راسته) اهمیت زیادی دارد. در واقع این دستگاه در نماتدهای شکاری برای شکارکردن، در نماتدهای پارازیت برای زندگی پارازیتی و در نماتدهای آزاد برای زندگی ساپروفیتی سازش یافته است.
دستگاه گوارش شامل:
1. روزنه دهان و لب های اطراف آن
2. محفظه دهانی
3. مری
4. روده، رکتوم، کلواک و مخرج
Stylet
نماتدهای پارازیت نباتی در قسمت دهان عضو نیزه مانند به نام Stylet یا خرطوم دارند که هنگام تغذیه عضو مزبور را به داخل نسج فرو کرده و شروع به تغذیهمی نمایند. در ضمن در موقع تغذیه ماده مخصوص از بزاق خود ترشح می کنند که به وسیله Stylet وارد گیاه کرده و در نتیجه، آن را قابل حل و هضم می نمایند.
در نماتدهای راسته Tylenchida که شامل اکثر گونه های پارازیت گیاهی می باشند Stylet از جوش خوردن و به هم پیوستن قطعات کوتیکولی تغییر شکل یافته در حفره دهانی به وجود می آید و به همین علت به آن Stomata Stylet می گویند. در وسط این Stylet مجرای باریکی وجود دارد که این مجرا به مجرای مری متصل می شود و مواد غذایی می توانند از آن عبور کنند ولی باکتریها و ویروسها نمی توانند از داخل آن عبور کنند، به همین دلیل هیچ نماتدی از این راسته ناقل ویروس نیست.
در نماتدهای راسته Dorylaimida که از رده Adenophorea هستند، استایلت به وسیله یک سلول مخصوص در قسمت جلویی مری ایجاد می شود. به همین دلیل به آن Odontostylet می گویند که استایلتی است که توسط یک سلول در مری تولید می شود و سپس به سمت حفره دهانی هدایت می شود.
در نماتدهای راسته Dorylaimida در مراحل مختلف پوره گی همیشه یک استایلت ذخیره ای وجود دارد. در خانواده Longidoridae که شامل Longidorous و Xiphinema است. استایلت بلند و سوزنی است در جنس Trichorous استایلت از تغییر شکل دندان خاص بزرگی به نام Mural به وجود می آید. به این استایلت Onchio stylet می گویند که یک استایلت توپر است.
معرفی نماتدهای پارازیت گیاهی الزاماً خورنده گیاهان هستند و برای توسعه
و رشد مواد غذایی را بدست می آورند. تولید مثل آنها وابسته به سیتوپلاسم سلولهای زنده گیاه می باشد. سازش تکاملی آنها برای تغذیه گیاهی با گسترش لبهای میان تهی آنها همراه است. Stylet ساختمان برجسته و مهم برای تغذیه این نماتدها می باشد، که نشانه مورفولوژیکی و تغییرات حلق نشانه خوبی از این نماتدها است. همچنین هنگام تغذیه از گیاهان، نماتدهای پارازیت گیاهی برای نفوذ به دیواره سلولی و تزریق ترشحات آنزیمی به داخل سلول گیاهی از Stylet استفاده می کند. سوراخ میانی استایلت برای قورت دادن مواد غذایی سیتوپلاسم می باشد.نماتدهای درون بافت ریشه همچنین از استایلت شان برای برش و بازکردن و یا تزریق ترشحات، برای انحلال یا ضعیف کردن دیواره سلولی یا تیغه میانی استفاده
میکنند. سلولهای غدد ترشحی داخل حلق منبع عمده ترشحات پیچیده در گیاهان گرفتار می باشد. این سلولهای بزرگ غدد به طور قابل ملاحظه ای در نماتد ظاهر
می شود. ترشحات نماتدهای فعال در حال تغذیه از سلولهای گیاهی موجب تغییر فضای تغذیه می شوند.
ادامه مطلب

